Trams zonder bovenleiding voor Spartacus

De Lijn organiseert een marktconsultatie om de mogelijkheden te onderzoeken van aandrijfsystemen zonder bovenleiding voor (een gedeelte van) de sneltramlijn Hasselt-Maastricht. Omwille van het meer duurzame karakter en de promotie door de Vlaamse Regering van elektrische aandrijving voor voertuigen, werd de mogelijkheid van de introductie van een sneltram zonder bovenleiding opengelaten.

Spartacusplan

Het Spartacusplan is het paradepaardje van De Lijn in Limburg en moet op middellange termijn een forse reizigersgroei bereiken door de kwaliteit van het openbaar vervoer in Limburg op te trekken tot een niveau waarop het een goed en waardevol alternatief biedt voor de personenwagen. Dit niet alleen voor kortere verplaatsingen maar ook voor verbindingen tussen steden binnen en buiten Limburg. De halte Hasselt station wordt, als belangrijk IC-station, de hoofdknoop van het nieuwe openbaar vervoernet Spartacusplan.

De belangrijkste pionnen van het Spartacusmodel zijn de sneltrams. Ze vullen de bestaande verbindingen van de NMBS aan en zorgen voor snellere reistijden en een betere regelmaat. Dit hiërarchische netwerk leidt tot een maximaal aantal interessante verbindingen met een optimaal comfort en een gunstige reistijd voor de klant tegen een haalbare kostprijs voor de gemeenschap.

Het Spartacusplan stelt naast snelle en reguliere busverbindingen drie sneltramverbindingen voor:
Sneltram 1: Hasselt – Maastricht
Sneltram 2: Hasselt – Genk/Maasmechelen
Sneltram 3: Hasselt – Neerpelt – Lommel

De Vlaamse Regering keurde de principiële beslissing voor sneltram 1 Hasselt-Maastricht goed. De tramlijn zou op termijn 6,8 miljoen reizigers per jaar aantrekken. Het sneltramtracé Hasselt – Maastricht zal (volgens De Lijn) gerealiseerd worden via een PPS (Publiek-Private Samenwerking). De Lijn stelt een strakke planning voorop: uitvoering van de werken van 2014 tot 2017 en start van de exploitatie midden 2017.

Marktconsultatie

Met de marktconsultatie wil De Lijn een zo volledig mogelijk beeld te krijgen van bovenleidingloze systemen door belanghebbenden uit te nodigen hun ideeën en suggesties erover mee te delen. De Lijn overweegt de mogelijkheid om op de geplande sneltramlijn Hasselt – Maastricht, een bepaald gedeelte van het tracé uit te rusten met een bovenleidingloos systeem. Het resultaat van de marktconsultatie zal een belangrijke factor zijn in de besluitvorming over de haalbaarheid van deze technologie voor dit project.

Draadloze aandrijfsystemen

Op dit ogenblik zijn meerdere technieken in ontwikkeling die een elektrische tram zonder bovenleiding mogelijk maken.

De batterijtram (SWIMO) van Kawasaki. De batterij geeft voldoende energie aan de tram om zo’n tien kilometer autonoom te kunnen rijden. De batterij kan daarom opgeladen worden bij elke halte: tijdens het halteren laadt de batterij in ongeveer 10 seconden weer op. Een andere mogelijkheid is het aanbrengen van bovenleiding op een deel van het sneltramtraject. Daarnaast worden de batterijen ook milieuvriendelijk opgeladen door het ‘recuperatief remmen’. De energie die vrijkomt bij het remmen wordt omgezet in elektriciteit (een principe dat ook toegepast wordt in hybride en elektrische wagens). In 2008 werd een pilootproject uitgevoerd in de miljoenenstad Sapporo. Kawasaki geeft aan dat de tram geheel veilig is en klaar voor gebruik, maar de tram is nog nergens operationeel.

Het Franse systeem Alimentation par le Sol (APS, ‘voeding door de bodem’) werd met relatief succes toegepast in Bordeaux. De aandrijving gebeurt door middel van een derde rail. Het oorspronkelijke nadeel van een derde rail was de kans op elektrocutie, waardoor de derde rail vroeger enkel voor metro’s werd toegepast, maar door het opdelen van de rail in segmenten staan alleen de segmenten waarover een tram rijdt onder stroom. APS is een stuk duurder dan een tramlijn met bovenleiding en wordt daarom alleen toegepast op plaatsen waar de bovenleiding hinderlijk zou zijn. Naast de toepassing in Bordeaux (sinds 2003) werd hetzelfde systeem ook in Reims (mei 2011) geïntroduceerd.

Het Canadese bedrijf Bombardier (met een vestiging in Brugge) ontwikkelde Primove, een systeem dat werkt via inductie. We kennen dit al van elektrische tandenborstels, nu wordt de techniek verder ontwikkeld voor het laden van elektrische auto’s en voor de aandrijving van rijdende auto’s of trams. De research gebeurt gedeeltelijk in Vlaanderen. Er is geen fysiek contact meer nodig: een magnetisch veld brengt de energie over op een spoel die het weer in elektriciteit omzet. De aanlegkosten voor een tramlijn met inductie zijn 30% hoger dan voor een lijn met bovenleiding, maar het is zeer onduidelijk wanneer de techniek klaar zal zijn voor gebruik.

Primove (c) Bombardier